|
|
 |
|
Lockheed Martin F-16 Fighting Falcon (Walczący Sokół aka Viper, w Polsce
„Jastrząb”) jest odrzutowym, wielozadaniowym samolotem myśliwskim
pierwotnie opracowanym przez General Dynamics dla Sił Powietrznych
Stanów Zjednoczonych. Zaprojektowany jako lekki myśliwiec, wyewoluował
do samolotu wielozadaniowego. Dzięki swej uniwersalności F-16 odniósł
ogromy sukces na rynku eksportowym – został wybrany do służby w 25
krajach świata. Z tego samego powodu liczba wyprodukowanych od 1976 roku
egzemplarzy wynosi ponad 4,400 sztuk i stale rośnie. Mimo, że samolot
nie jest już obecnie zamawiany przez US Air Force to zaawansowane wersje
są nadal budowane na rynek eksportowy. F-16 Fighting Falcon posiada
liczne innowacje, np. zapewniającą lepszą widoczność bezszkieletową
owiewkę, zamontowany z boku fotela joystick sterujący ułatwiający
kontrole podczas wysokich przeciążeń oraz przechylony fotel w celu
zmniejszenia oddziaływania przeciążeń na pilota. Uzbrojenie obejmuje
działko M61 Vulcan oraz liczne typy rakiet podwieszane na 11 zaczepach.
Jest to także pierwszy myśliwiec zbudowany z myślą o możliwości
wykonywania zwrotów do 9G. Posiada stosunek ciągu do masy większy niż 1,
dzięki czemu może przyspieszać nawet podczas wznoszenia pionowego. F-16
ma pełnić służbę w lotnictwie Stanów Zjednoczonych do 2025 roku. Do tego
czasu, począwszy od roku 2011, ma być systematycznie zastępowany przez
F-35 Lightning II.
|
|
| Kraj
pochodzenia: |
Stany
Zjednoczone |
| Producent: |
General Dynamics
Lockheed
Martin |
| Pierwszy lot: |
2 Luty 1974 |
| Data wprowadzenia |
17 Sierpnia 1978 |
| Wyprodukowana ilość: |
Ponad 4,400 |
| Koszt jednostkowy: |
F-16A/B: 14.6 milionów
dolarów (1998)
F-16C/D: 18.8
milionów dolarów (1998) |
| Załoga: |
1 lub 2
pilotów |
| Rozpiętość: |
9,80 m |
| Długośćt: |
14,80 m |
| Wysokość: |
4,80 m |
| Pow. skrzydeł: |
27.87 m² (300 ft²) |
| Profil lotniczy: |
NACA 64A204 |
| Masa własna: |
8,670 kg (18,900 lb) |
| Masa z paliwem: |
12,000 kg (26,500 lb) |
| Maks. startowa: |
19,200 kg (42,300 lb) |
| Napęd: |
F-16A/B: 1 x Pratt &
Whitney F100-PW-220
F-16C/D: 1 x Pratt and
Whitney F-100-PW-200/220 lub 1 x
General Electric F-110-GE-100 |
| Moc: |
F100: 64,9 kN (105,7
kN z dopalaniem)
F110:
76,3 kN (128,9 kN z dopalaniem) |
| Prędkość
maksymalna: |
Na poziomie morza:
1.2 Macha (915 mph, 1,470 km/h)
Na pułapie: +2 Macha (1,500 mph,
2,414 km/h) |
| Promień działania: |
550 km (295 nm, 340 mi) z sześcioma bombami 1,000
lb (450 kg) |
| Zasięg maksymalny: |
4,220
km (2,280 NM, 2,620 mi) ze zbiornikami paliwa |
| Pułap maksymalny: |
60,000+ ft (18,000+ m) |
| Prędkość wznoszenia: |
254 m/s (50,000 ft/min)
(340 m/s Block 50/52) |
| Maks. obciążenie skrzydeł: |
około 194.9
kg/m²(40 lb/ft²) |
| Stosunek ciąg/masa: |
1.095 |
| Rozbieg |
250m |
|
 |
Doświadczenie wojny w Wietnamie ujawniło niedociągnięcia w zakresie zdolności amerykańskich myśliwców oraz konieczność lepszego treningu amerykańskich pilotów w zakresie walki powietrznej. Potrzeba dominacji
w powietrzu doprowadziła USAF w 1965 roku do wprowadzenia dwóch koncepcji. Projekt FX (Fighter Experimental) który zakładał masywniejszy (27 tys kg) dwusilnikowy myśliwiec o zmiennej geometrii skrzydeł oraz lekki prototyp (11 tys
kg) który przewyższyłby w możliwościach ówczesnego radzieckiego Mig-21 o co najmniej 25%.
Na podstawie swoich doświadczeń z wojny koreańskiej oraz jako instruktor walk powietrznych w latach 60 pułkownik John Boyd oraz matematyk Thomas Christie opracowali teorie Energy-Maneuverability Theory opisującą możliwości samolotu w walce. Zwrotność była kluczem do tego co Boyd nazywał „Pętlą OODA” (ang. Observe-Orient-Decide-Act, Obserwacja-Orientacja-Decyzja-Akcja).
Prace te uświadomiły konieczność stworzenia małego, lekkiego samolotu posiadającego ciąg większy od masy. Pod koniec lat 60 Boyd zebrał wokół siebie grupę podobnie myślących nowatorów znanych później jako „Lightweight Fighter Mafia”. Pod konic lat 60 General Dynamics i Northrop otrzymały odpowiednio 149 tys dolarów i 100 tys dolarów na opracowanie projektów które ucieleśniały teorię Energy- Maneuverability – mały, aerodynamiczny, lekki myśliwiec. Ich praca doprowadziła do
powstania dwóch prototypów YF-16 oraz YF-17. Pomimo tego, że wnioskodawcom programu FX projekt ADF wydawał się wrogi (ponieważ stanowił zagrożenie dla projektu F-15) uzyskał on polityczne poparcie za sprawą Sekretarza Obrony Davida Packarda który faworyzował idee konkurencyjnych prototypów.
W wyniku tego w maju 1971 powstała Air Force Prototype Study Group której kluczowym członkiem był Boyd. Dwie z sześciu propozycji miały zostać finansowane,a jedną z nich propozycja Lekkiego Myśliwca (LWF). Wniosek wydany 6 stycznia 1972 roku orzekał o myśliwcu posiadającym dobre przyspieszenie, zwrotność oraz zasięg jednocześnie o masie nie przekraczającej 20000 funtów (9,100 kg) i optymalizacji do walki z prędkościami 0,6 – 1,6 Macha. Były to wymogi postawione przez USAF na podstawie doświadczeń w wojnach wietnamskiej, sześciodniowej oraz indyjsko-pakistańskiej. Przewidywany koszt wersji produkcyjnej wynosił 3 miliony dolarów.
Plan produkcji był tylko teoretyczny i w żaden sposób nie zobowiązywał USAF do nabycia samolotów od zwycięzcy przetargu który miał zostać ogłoszony w maju 1975 roku.
Prototypy YF-16 oraz YF-17 w locie.
Pierwszy YF-16 na płycie lotniska.
Drugi prototyp YF-16 wyposażony w 4 rakiety AIM-7 Sparrow. Widoczny węższy dziub samolotu niż w wersji produkcyjnej - jeszcze bez radaru.
W marcu 1972 roku zgłosiło się pięć firm. Komisja ogłosiła, że zwycięzcami do kontynuacji projektu oraz fazy testowej został Model 908-909 przedstawiony przez Boeinga oraz Model 401 biura Genral Dynamics. Jednak w wyniku dalszego przeglądu Source Selection Authority (SSA) wycofała projekt Boeinga na 3 miejsce na rzecz P-600 firmy Northrop. General Dynamics oraz Northrop otrzymały kontrakty warte 37,9 miliona dolarów oraz 39,8 milionów dolarów na rozwój prototypów YF-16 oraz YF-17 których pierwsze loty zaplanowano na rok 1974.
Pierwszy YF-16 został przekazany 13 grudnia 1973 roku. Jego pierwszy planowany, trwający 90 minut lot, miał miejsce w dniu 2 lutego 1974 z bazy Air Force Flight Test Center (AFFTC) w Edwards AFB, Kalifornia. Wcześniej, 20 stycznia, podczas testów kołowania przy dużej prędkości, odbył się odbył się przypadkowy lot. W trakcie nabierania prędkości samolot zaczął gwałtownie skręcać z drogi.
W celu uniknięcia uszkodzenia pilot Phil Oestricher poderwał maszynę by 6 minut później bezpiecznie wylądować. Pierwszy lot naddźwiękowy odbył się 5 lutego 1974, a drugi prototyp wzbił się w powietrze 9 maja 1974 roku. Następnie swoje pierwsze loty odbył prototyp YF-17 – 9 czerwca 1974 roku oraz 21 sierpnia 1974 roku. W sumie prototyp YF-16 odbył 330 lotów o łącznej ilości 417 godzin, a YF-17 268 lotów. US Air Force miała planowo ogłosić zwycięzcę LWF w maju 1975 roku, ale decyzja została przyspieszona na początek roku 1975. 11 września 1974 roku potwierdzono plany zamówienia zwycięskiego myśliwca w liczbie wystarczającej na co najmniej pięć taktycznych skrzydeł myśliwskich. 13 stycznia 1975 roku Sekretarz Sił Powietrznych John L. McLucas ogłosił, że zwycięzcą przetargu został prototyp YF-16. Decyzje umotywowano niższymi kosztami operacyjnymi, większym zasięgiem oraz „znacznie lepszą” zwrotnością od prototypu YF-17, zwłaszcza z przy prędkościach naddźwiękowych. Program lotów testowych wykazał, że YF-16 miał przewyższające osiągi w zakresie przyspieszenia, prędkości wznoszenia, wytrzymałości i promienia skrętu (z wykluczeniem skrętów przy prędkości ok. 0,7 Macha). Kolejną przewagą był fakt, że YF-16 posiadał – w przeciwieństwie do YF-17 – silnik Pratt & Whitney F100, czyli taki sam silnik jak F-15. Ta zbieżność znacznie obniżała koszty produkcji i obsługi silników zarówno dla F-15 jak i nadchodzącego F-16. Krótko po wyborze YF-16 sekretarz McLucas ogłosił, że USAF planuje zamówienie od 650 do nawet 1400 egzemplarzy produkcyjnej wersji samolotu. US Air Force początkowo zamówiło 15 samolotów (11 jednomiejscowych i 4 dwumiejscowe) do kontynuowania programu lotów testowych, ale liczba ta została zmniejszona do 8 (6 F-16A oraz 2 F-16B). Tymczasem Marynarka Stanów Zjednoczonych ogłosiła w dniu 2 maja 1975 roku, że nie zamierza kupować morskiej wersji F-16, w zamian za to będzie rozwijać samolot na podstawie projektu YF-17, który ostatecznie stał się myśliwcem McDonnell Douglas F/A-18 Hornet.
Wdrożenie do produkcji.
Jedna z wczesnych wersji F-16 oznaczona jako Block 1 należąca do Belgijskich Sił Powietrznych. Widoczne 4 rakiety AIM-9P Sidewinder.
Produkcyjną wersją F-16 zajęła się w 1975 roku fabryka General Dynamics Fort Worth, w Teksasie. Pierwszy egzemplarz zakończono 20 Października 1976 roku, a jego pierwszy lot odbył się 8 Grudnia. Wersja dwumiejscowa miała swój pierwszy lot 8 sierpnia 1977 roku. F-16A z seryjnej produkcji poleciał po raz pierwszy 7 sierpnia 1978 roku, a pierwsza dostawa została przyjęta przez USAF 6 stycznia 1979 roku. 21 lipca 1980 F-16 otrzymał formalny przydomek „Fighting Falcon” (Walczący Sokół) i wszedł do czynnej służby w 338 eskadrze w Hill AFB 1 października 1980 roku.
7 Czerwca 1975 roku czterej Europejscy podczas Paryskich Pokazów Lotniczych podpisali kontrakt na 348 samolotów. 116 z nich trafiło do Belgii, 58 do Danii, 102 do Holandii oraz 72 do Norwegii. Miały zostać produkowane na dwóch liniach produkcyjnych w Europie – w Holandii i Belgii. Od tego czasu kolejna linia produkcyjna została uruchomiona w Ankarze (
Turcja), gdzie Tureckie Zakłady Lotnicze (TAI) wyprodukowały w latach 80 i 90 232 F-16 typu Block 30/40/50 dla Tureckich Sił Zbrojnych. TAI zbudowały także 46 Block 40 dla Egiptu w połowie lat 90. Koreańskie Zakłady Lotnicze w latach 90 otworzyły kolejną linię produkcyjną dla programu KF-16, produkując 160 Block 52 od połowy lat 90 do połowy 2000. Jeśli Indie wybiorą F-16N jako ich średni myśliwiec wielozadaniowy, to powstanie sześć linii produkcyjnych mających wyprodukować co najmniej 108 tych samolotów.
Po wyborze projektu YF-16 został przemianowany na F-16. Kadłub został wydłużony o 269cm, większa kopułka anteny radiolokatora została wyposażona w radar AN/APG-66, powierzchnia skrzydeł została zwiększona z 26 m2 do 28 m2, płetwa ogonowa została nieznacznie zmniejszona, płetwy brzuszne zostały powiększone, dodano dwa nowe uchwyty, a pojedyncza klapa przedniego podwozia została zastąpiona podwójną. Modyfikacje zwiększyły masę F-16 o około 25% w stosunku do tego ile ważył prototyp YF-16. Zmiana która pierwotnie została ominięta okazała się niezbędna gdy okazało się, że samolot ma problem z przeciągnięciami przy wysokim kącie ataku. W rezultacie powierzchnia poziomych stabilizatorów została zwiększona o 25%. Ten tak zwany „big tail” („duży ogon”) został wprowadzony do wersji Block 15 w 1981 oraz zmodernizowany we wcześniejszych wersjach F-16. Później F-16 otrzymał szereg różnych modyfikacji, które zachowują jego aktualność w XXI wieku (więcej w dziale „wersje”). |
|
